Khilaafka Dowladda Soomaaliya iyo Galmudug

Geedfadhinews

Galmudug(Geedfadhinews) –Waxaa maanta sii xoogeysanaya khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Galmudug, kadib hadallo adag iyo eedeymo is dhaafsi ah oo kasoo kala baxay mas’uuliyiin ka tirsan labada dhinac. Xiisaddan siyaasadeed ayaa si weyn looga hadal hayaa gudaha Soomaaliya, gaar ahaan magaalada Muqdisho iyo deegaanada maamulka Galmudug.

Wararka ugu dambeeyay ayaa sheegaya in khilaafka uu salka ku hayo arrimo dhowr ah oo la xiriira maamulka amniga, awood qeybsiga siyaasadeed, wada shaqeynta dowladda dhexe iyo dowlad goboleedyada, iyo habka loo maamulayo howlgalada ka dhanka ah kooxaha amni darrada ka wada gobollada dhexe ee Soomaaliya.

Dad badan oo Soomaaliyeed ayaa walaac ka muujinaya in khilaafkan cusub uu saameyn ku yeesho dadaallada dowlad dhiska iyo xasilinta dalka, maadaama Galmudug ay kamid tahay dowlad goboleedyada muhiimka u ah amniga iyo siyaasadda Soomaaliya.

Wararkii Ugu Dambeeyay ee Khilaafka

Ilo wareedyo ku dhow madaxda Galmudug ayaa sheegay in maamulka uu ka cabanayo faragelin siyaasadeed oo uga imaaneysa dowladda federaalka. Mas’uuliyiin ka tirsan Galmudug ayaa sheegay in qaar kamid ah go’aamada muhiimka ah aan lagala tashan maamulka, taasoo abuurtay dareen siyaasadeed oo cusub.

Dhanka kale, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku adkeysaneysa in wada shaqeyn buuxda loo baahan yahay si loo ilaaliyo amniga qaranka iyo midnimada dalka. Dowladda dhexe waxay sheegtay in muhiimadda ugu weyn ay tahay in si mideysan looga shaqeeyo xasilinta gobollada dhexe iyo la dagaallanka kooxaha hubeysan.

Falanqeeyayaal siyaasadeed ayaa aaminsan in khilaafkan uu yahay mid muddo soo jiitamayay balse hadda si weyn usoo baxay. Qaar kamid ah khubarada siyaasadda Soomaaliya ayaa sheegaya in wada hadal degdeg ah uu muhiim yahay si looga hortago in xaaladda sii xumaato.

Sababaha Khilaafka Soomaaliya iyo Galmudug

Khilaafka Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Galmudug wuxuu leeyahay sababo badan oo siyaasadeed iyo maamul. Mid kamid ah arrimaha ugu waaweyn waa awood qaybsiga iyo maamulka ciidamada amniga.

Maamulka Galmudug ayaa doonaya in uu yeesho awood dheeraad ah oo ku saabsan maamulka ciidamada iyo go’aamada siyaasadeed ee ka dhacaya deegaanada maamulkaas. Dowladda federaalka ayaa dhankeeda ku doodaysa in amniga qaranka uu u baahan yahay wada shaqeyn iyo isku xirnaan buuxda.

Sidoo kale, arrimaha doorashooyinka iyo saameynta siyaasadeed ee gobollada dhexe ayaa kamid ah qodobada sii hurinaya xiisadda. Siyaasiyiin badan ayaa isku dayaya inay saameyn ku yeeshaan maamulka iyo siyaasadda Galmudug, taasoo sii kordhisay muranka jira.

Qaar kamid ah shacabka Galmudug ayaa dareensan in maamulka uu u baahan yahay madax bannaani siyaasadeed oo dheeraad ah, halka kuwa kale ay taageersan yihiin wada shaqeyn dhow oo lala yeesho dowladda federaalka.

Saameynta Khilaafka ee Amniga Soomaaliya

Khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda dhexe iyo Galmudug wuxuu saameyn ku yeelan karaa amniga guud ee Soomaaliya. Gobollada dhexe ayaa muhiim u ah howlgalada ka dhanka ah kooxaha amni darrada ka wada dalka.

Khubarada amniga ayaa ka digaya in haddii khilaafka sii bato ay adkaan karto isku dubaridka ciidamada iyo howlgalada amniga. Tani waxay saameyn ku yeelan kartaa dadaallada lagu xasilinayo deegaanada qaar.

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale ka walaacsan in khilaafka siyaasadeed uu dib u dhigo adeegyada bulshada iyo mashaariicda horumarineed ee ka socda Galmudug.

Waxaa jira cabsi laga qabo in kooxaha amni darrada ay ka faa’iideystaan kala aragti duwanaanta siyaasadeed ee ka dhex jirta madaxda dowladda iyo maamulka Galmudug.

Aragtida Bulshada Soomaaliyeed

Bulshada Soomaaliyeed ayaa si dhow ula socota xaaladda siyaasadeed ee u dhexeysa dowladda federaalka iyo Galmudug. Dad badan ayaa baraha bulshada ku muujinaya aragtiyo kala duwan oo ku saabsan khilaafka.

Qaar kamid ah shacabka ayaa taageersan dowladda dhexe, iyagoo aaminsan in muhiimadda ugu weyn ay tahay ilaalinta midnimada qaranka Soomaaliya. Dad kale ayaa dhankooda taageeraya maamulka Galmudug, iyagoo sheegaya in dowlad goboleedyadu ay xaq u leeyihiin madax bannaani siyaasadeed.

Si kastaba ha ahaatee, inta badan shacabka Soomaaliyeed waxay rajeynayaan in khilaafka lagu xalliyo wada hadal iyo is afgarad siyaasadeed.

Doorka Odayaasha iyo Siyaasiyiinta

Odayaasha dhaqanka iyo siyaasiyiinta Soomaaliyeed ayaa bilaabay dadaallo lagu doonayo in lagu dejiyo xiisadda. Kulamo kala duwan ayaa lagu wadaa inay ka dhacaan Muqdisho iyo magaalooyinka kale si xal looga gaaro khilaafka jira.

Qaar kamid ah siyaasiyiinta ayaa ku baaqay in laga fogaado hadallada xanafta leh ee sii hurin kara xiisadda siyaasadeed. Waxay sidoo kale ku baaqeen in mudnaanta la siiyo amniga iyo horumarka shacabka Soomaaliyeed.

Odayaasha dhaqanka ayaa door muhiim ah ka ciyaari kara dhexdhexaadinta labada dhinac, maadaama ay saameyn weyn ku leeyihiin bulshada Soomaaliyeed.

Rajada Xalka

Inkasta oo xaaladda siyaasadeed ay maanta kacsan tahay, haddana waxaa jira rajo laga qabo in labada dhinac ay gaaraan heshiis iyo is afgarad siyaasadeed. Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Galmudug ayaa horey dhowr jeer ugu guuleystay inay wada hadal ku xalliyaan khilaafaad siyaasadeed.

Falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa aaminsan in wada hadal furan, kalsooni dhis iyo iskaashi siyaasadeed ay yihiin furaha lagu xallin karo khilaafka jira.

Bulshada Soomaaliyeed ayaa si weyn u rajeyneysa in madaxda dalka ay mudnaanta siiyaan danaha shacabka, amniga iyo horumarka Soomaaliya.

Mustaqbalka Siyaasadda Soomaaliya

Khilaafka maanta u dhexeeya dowladda federaalka iyo Galmudug wuxuu muujinayaa caqabadaha weli ka jira nidaamka federaalka Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, khubarada siyaasadda ayaa sheegaya in Soomaaliya ay u baahan tahay wada shaqeyn joogto ah iyo dhisidda kalsooni siyaasadeed.

Mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku xirnaan doonaa sida madaxda dowladda iyo dowlad goboleedyadu uga wada shaqeeyaan amniga, siyaasadda iyo horumarka dalka.

Haddii la helo xal degdeg ah oo lagu dhammeeyo khilaafka, waxaa suuragal ah in Soomaaliya ay sii waddo horumarka dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo dowlad dhiska.