Xisbiga Mucaaridka ah DF oo dhigay Mudaaharad Weyn 

Xisbiga Mucaaridka ah DF oo dhigay Mudaaharad Weyn 

Muqdisho(Geedfadhi News)  Tallaabo laga yaabo inay dhaliso doodo badan oo siyaasadeed, ayay xisbiyada mucaaradka ah ee kasoo horjeeda DF-ka waxay mar kale ku dhawaaqeen qabanqaabada dibadbax ballaaran oo lagu wado in maalmaha soo socda lagu qabto magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka. Waxaa xusid mudan in xaalada siyaasadeed ee dalka xiligan ay tahay mid sii kululaaneysa, waxaana taasi sabab u ah khilaafka dowladda iyo shacabka u dhaxeeya ee ku aadan arrimaha doorashada iyo kuwa kale. 

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay si wada jir ah u soo saareen qaar ka mid ah madaxda mucaaradka, sababta ka dambaysa abaabulka mudaharaadkan ayaa ah inay muujiyaan dareenkooda ku wajahan arrimaha siyaasadda dalka. Mucaaradku waxa ay intaa ku dareen in u jeedada banaan baxan oo kale ay tahay in xukuumada loo diro fariin ku saabsan in la xaliyo khilaafaadka jira si loo soo celiyo midnimadii. 

Xiisado Siyaasadeed Oo Soo Kordhaysa 

Bilihii u dambeeyay waxaa isa soo tarayay khilaafka siyaasadeed ee u dhaxeeya dowladda iyo siyaasiyiinta mucaaradka qaarkood. Arrimo badan oo la xiriira dib-u-habaynta siyaasadda, wax-ka-beddelka dastuurka, iyo qorshayaasha doorashada ayaa noqday kuwo aad loogu muransan yahay. 

Mucaaradku waxa ay ku doodayaan in dawladdu aanay si buuxda ula tashan xisbiyada kale marka ay go’aanno waaweyn qaadanayso oo dabeecad muhiim ah leh. Dowladda ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in isbedellada ay fulineyso ay lagama maarmaan u yihiin horumarka dalka iyo xoojinta hay’adaha dowladda. 

Khilaafkan siyaasadeed ayaa keenay shirar badan, wadatashiyo iyo baaqyo lagu soo afjarayo khilaafaadkii jiray, balse weli ma jirto xal rasmi ah oo laga gaaray qodobbadii la isku hayay. 

Sababaha ka dambeeya Mudaaharaadka 

Mucaaradka ayaa sheegay inay jiraan sababo dhowr ah oo ku kalifay inay abaabulaan dibadbaxan. Qodobada ugu muhiimsan ee ay soo bandhigeen waxaa ka mid ah. 

1. Cabashooyinka la xidhiidha Doorashooyinka 

Arrimaha ugu badan ee la isku mari la’yahay waxaa ka mid ah nidaamka doorashada dalka. Mucaaradka ayaa sheegay in loo baahan yahay hannaan doorasho oo ay aqbali karaan dhammaan xisbiyada siyaasadda. 

Waxay ku doodayaan in haddii aan la helin heshiis siyaasadeed oo ballaadhan, ay adkaan doonto in la qabto doorashooyin lagu kalsoonaan karo. Sidaa darteed waxay ku baaqayaan wada-hadal qaran iyo heshiis siyaasadeed oo lagu xoojinayo hannaanka doorashada. 

2. Doodda Muddo Kordhinta 

Mucaaradka ayaa sidoo kale si weyn uga hadlay arrinta ku saabsan xaddidaadda muddada madaxweynaha ee dalka. Waxa ay xukuumadda ku eedeeyeen in ay qaaday tallaabooyin u muuqda in ay horseedi karto muddo kordhin, inkasta oo ay xukuumaddu marar badan arrintaasi beenisay. 

Sida ay qabaan siyaasiyiinta mucaaradka ah, dadka Soomaaliyeed waxay u baahan yihiin hannaan dastuuri ah oo ay ku wareejinayaan hoggaanka dalka, iyadoo la ilaalinayo shuruucda iyo nidaamka dowladnimo. 

2. Arrinta Kordhinta Muddada 

Waxaa sidoo kale jiray dhaleecayn loo jeediyay dowladda oo ku saabsan arrinta kordhinta muddada. Mucaaradka ayaa ku andacooday in dowladdu ay qaadayso tallaabooyin gaar ah, kuwaas oo u muuqda inay taageersan yihiin kordhinta muddada, inkastoo dowladdu ay si joogto ah u beeninayso. 

Aragtidooda, dadka Soomaaliyeed waxay u qalmaan geeddi-socod dastuuri ah, kaas oo wareejin doona xukunka dalka, isagoo ilaalinaya sharciyadiisa iyo dowladdiisa. 

3. Wax-ka-beddelka Dastuurka 

Arrin kale oo muran dhalisay ayaa ahayd wax-ka-beddelka dastuurka dalka. Aragtidooda, wax-ka-beddelka waxay u baahan yihiin la-tashiyo ka socda dadweynaha dalka oo dhan si loo siiyo dhammaan kooxaha fursad ay kaga qayb qaataan geeddi-socodka. 

Siyaasiyiinta mucaaradka ah waxay sheegeen in dastuurka dadka Soomaaliyeed uu yahay heshiiskii ugu fiicnaa ee ay sameeyeen, sidaas darteedna, looma baahna in la degdego si wax looga beddelo. 

4. Arrimaha Amniga iyo Dhaqaalaha 

Waxaa sidoo kale la soo qaaday walaac ku saabsan xaaladda amniga iyo dhaqaalaha dalka. Mucaaradka ayaa sheegtay in dadka Soomaaliyeed ay la kulmeen caqabado badan oo ay ugu wacan tahay duruufaha adag iyo amni-darrada sii socota. 

Qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ayaa ku andacooday in dowladdu ay wax ka qabato arrimaha amniga isla markaana ay horumariso fursadaha shaqada iyo kaabayaasha bulshada. 

Baaq ku saabsan ka qaybgalka Banaanbaxa 

Baaq ku saabsan abaabulka dibadbaxa waxaa sameeyay Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Kheyre. Isagoo la hadlayay taageerayaashiisa, Kheyre wuxuu sheegay in dibadbaxani uusan noqon doonin mid rabshado wata, isla markaana uu gudbin doono aragtida dadka. 

Wuxuu ugu baaqay dadka Soomaaliyeed inay ku soo biiraan dibadbaxa oo ay si firfircoon uga qayb qaataan. Intaa waxaa dheer, wuxuu ku nuuxnuuxsaday muhiimadda ay leedahay in codka dadka la siiyo fursad lagu maqlo. Sidoo kale, wuxuu kula taliyay taageerayaashiisa inay wax walba nabad ahaadaan inta lagu jiro dibadbaxa. 

Erayadan waxay heleen warbaahin ballaaran, waxayna heleen falcelin kala duwan oo ka timid taageerayaasha dowladda iyo mucaaradka labadaba.

Jawaab celinta Dowladda Federaalka Soomaaliya 

Dowladda Federaalka Soomaaliya weli ma aysan soo saarin war-saxaafadeed rasmi ah oo ku saabsan dibadbaxa la soo jeediyay. Si kastaba ha ahaatee, sida laga soo xigtay ilo ku dhow dowladda, dowladdu waxay ka digaysaa dibadbaxa.

Xiisadda Siyaasadeed oo Soo Gashay Marxalad Cusub

Mudaharaadka ay ku baaqeen xubnaha haweenka ah ayaa ku soo beegmaya xilli xasaasi ah oo ka jira Soomaaliya. Khilaafaadka ku saabsan arrimaha sida dastuurka iyo awood-qaybsiga ayaa noqday mowduuc joogto ah oo laga wada hadlo gudaha dalka. Dad badan ayaa aaminsan in loo baahan yahay wadahadal qaran oo dhammaystiran si loo xalliyo xiisadaha jira loona helo xal waara.

Mucaaradku waxay hoos u dhigeen baahida loo qabo dagaal si loo dhageysto codadka bulshada iyo dhinacyada kala duwan. Waxay ogaadeen in tani ay tahay farriin nabadeed oo lagu muujinayo dareenka dadka, iyo hab dimuqraadi ah oo lagu muujinayo aragtida dadka.

Dhanka kale, musharrixiintu waxay aaminsan yihiin in jagooyinka ku jira gacanta dib-u-habaynta iyo xoogga hay’adaha musharrixiinta, loo baahan yahay in la taageero dadaallada lagu badbaadinayo qarannimada dalka. Waxay sidoo kale ku baaqayaan in xal loo helo dhibaatada lagu soo bandhigay sawirrada.

Walaacyada Amniga

Mid ka mid ah arrimaha ugu badan ee laga wada hadlay waa xaaladda amniga ee Muqdisho. Inkasta oo qabanqaabiyeyaasha munaasabadda ay ballanqaadeen inay nabad noqon doonto, haddana waxaa jira walaac ka jira dadka deegaanka qaarkood oo ah inay dhici karaan isku dhacyo ama dhacdooyin amni.

Ganacsatada iyo dadka magaalada ayaa rajeynaya in ciidamada amniga iyo qabanqaabiyeyaasha xiddiguhu ay si wadajir ah uga wada shaqeeyaan ilaalinta nabadda iyo amniga dadweynaha. Waxaa sidoo kale la filayaa in maamulka gobolka Banaadir iyo hay’adaha amniga ay bixiyaan gaadiid si loo hubiyo dhacdo nidaamsan.

Rajada Wadahadal

Khubarada siyaasadda ayaa taageeraya aragtida ah in xaaladda hadda jirta ay fursad u noqon karto wadahadal cusub oo dhexmara dhinacyada dagaallamaya iyo colaadda. Haddii labada dhinac ay tanaasul sameeyaan oo ay is fahmaan, dhinacyadu waa inay gaaraan heshiisyo muhiim ah oo lagu tilmaami karo tanaasul.

Dadka Soomaaliyeed waxay rajeynayaan in calaamadaha ay arkayaan ay danaha qaranka ka hor marin doonaan kuwa shakhsi ahaaneed, si loo arko horumarka iyo horumarka dalka. Ugu dambeyntii, mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku xirnaan doonaa sida ugu guuleysiga badan ee dhinacyadu u xalliyaan khilaafka iyada oo loo marayo wadahadal, tanaasul, iyo dib-u-heshiisiin qaran.

Walaacyada Amniga

Mid ka mid ah arrimaha ugu badan ee laga wada hadlay waa xaaladda amniga ee Muqdisho. In kasta oo qabanqaabiyeyaasha munaasabadda ay ballanqaadeen inay nabad noqon doonto, haddana waxaa jira walaac ay qabaan dadka deegaanka qaarkood oo ah inay dhici karaan isku dhacyo ama dhacdooyin amni.

Ganacsatada iyo dadka magaalada deggan waxay rajeynayaan in ciidamada amniga iyo qabanqaabiyeyaasha xiddiguhu ay si wadajir ah uga wada shaqeeyaan ilaalinta nabadda iyo amniga dadweynaha. Waxaa sidoo kale la filayaa in maamulka gobolka Banaadir iyo hay’adaha amniga ay bixiyaan gaadiid si loo hubiyo dhacdo nidaamsan.

Rajada Wadahadalka

Khubarada siyaasadda ayaa taageeraya aragtida ah in xaaladda hadda jirta ay fursad u noqon karto wadahadal cusub oo dhexmara dhinacyada dagaallamaya iyo colaadda. Haddii labada dhinac ay tanaasul sameeyaan oo ay is fahmaan, dhinacyadu waa inay gaaraan heshiisyo muhiim ah oo lagu tilmaami karo tanaasul.

Dadka Soomaaliyeed waxay rajeynayaan in calaamadaha ay arkayaan ay danaha qaranka ka hor marin doonaan kuwa shaqsiyeed, si loo arko horumarka iyo horumarka dalka. Ugu dambeyntii, mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku xirnaan doonaa sida ugu guuleysiga badan ee dhinacyadu u xalliyaan khilaafka iyagoo adeegsanaya wadahadal, tanaasul, iyo dib-u-heshiisiin qaran.