“Rwanda Oo Ku Dhawaaqday Xiritaanka Xadka Congo Sababo Cudurka Ebola Awgeed”

Hassan A-bare

Rwanda oo Ku Dhawaaqday Xiritaanka Aan Muddo Lahayn ee Xadka ay la Wadaagto DRC iyada oo loo Marayo Marinka Rubavu Sababo la Xiriira Dillaaca Ebola.

Go aanka dowladda Rwanda ee ah inay si aan waqti cayiman lahayn u xirto xadka ay la wadaagto Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (DRC), ahaan marinka istiraatiijiga ah ee Rubavu, ayaa sababay walaac caalami ah, xiisado diblomaasiyadeed iyo cabsi caafimaad oo ku baahday guud ahaan Bartamaha Afrika.

Tallaabadan ayaa la qaaday kadib markii ay kordheen kiisaska looga shakisan yahay cudurka Ebola gudaha Congo, waxaana loo arkaa mid ka mid ah tallaabooyinka ugu adag ee dhinaca xuduudaha ay Rwanda qaadday sannadihii ugu dambeeyay.Rwanda oo Ku Dhawaaqday Xiritaanka Aan Muddo Lahayn ee Xadka ay la Wadaagto DRC

Ku dhawaaqista rasmiga ah waxay timid xilli xasaasi ah oo gobolka ah, iyadoo aan kaliya laga walaacsanayn faafitaanka fayraska Bundibugyo oo ah nooc aad u khatar badan oo Ebola ah balse sidoo kale ay jirto xasillooni darro siyaasadeed iyo mid militari oo muddo dheer ka jirtay bariga Congo. Xiritaanka marinka xadka Rubavu wuxuu si toos ah u saameyn karaa kumannaan qof oo maalin kasta ku tiirsan ganacsiga xuduudaha, gaadiidka gobolka iyo shaqooyinka ku xiran isu socodka labada dal.Sida ay sheegayaan warbixinno caalami ah, cudurka dillaacay wuxuu horey u sababay tobanaan dhimasho oo looga shakisan yahay Ebola iyo boqolaal kiis oo baaritaan lagu hayo gobolka Ituri ee bariga DRC.

Maxay Rwanda u Xirtay Marinka Xadka Rubavu?

Dowladda Rwanda ayaa sheegtay in xiritaanka xadka uu yahay tallaabo degdeg ah oo looga hortagayo in Ebola uu gudaha dalka ku faafo. Mas’uuliyiinta caafimaadka waxay aaminsan yihiin in u dhowaanshaha Rwanda ay la leedahay goobaha uu cudurku ka jiro ee DRC ay si weyn u kordhinayso khatarta gudbinta cudurka.

Rubavu waa mid ka mid ah marinnada xadka ugu muhiimsan ee labada dal isku xira. Maalin kasta, kumannaan ganacsato, shaqaale iyo safarro ayaa isaga kala goosha magaalada Gisenyi ee Rwanda iyo magaalada Goma ee Congo. Dhaqdhaqaaqa joogtada ah ee dadka ayaa xadka ka dhigaya meel aad ugu nugul faafitaanka cudurrada

Mas’uuliyiinta maxalliga ah ayaa xaqiijiyay in xiritaanku uu ahaan doono “mid aan muddo lahayn” ilaa xaaladda caafimaad ee DRC laga xakameeyo.

Dillaaca Ebola ee DRC Tirooyin Walaac Leh

Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO) ayaa dhawaan ku dhawaaqday xaalad caafimaad oo degdeg ah oo caalami ah kadib markii kiisaska Ebola laga helay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Uganda.

Warbixinnada hordhaca ah waxay muujinayaan:

• In ka badan 240 kiis oo looga shakisan yahay.
• Ugu yaraan 80 dhimasho oo lala xiriirinayo cudurka.
• Kiisas la xaqiijiyay oo nooca Bundibugyo ah.
• Faafitaanka fayraska oo gaaray magaalooyin kale.
• Khatar sare oo cudurku uga gudbi karo xuduudaha.

Nooca Bundibugyo wuxuu si gaar ah uga walaacsan yahay saynisyahannada sababtoo ah wali ma jiro tallaal si rasmi ah loogu ansixiyay noocan. Intaa waxaa dheer, dhaq-dhaqaaqa badan ee dadka gobolka ayaa si weyn u adkeynaya dabagalka caafimaadka.

Waa Maxay Fayraska Bundibugyo, Maxaase Ka Dhigaya Mid Khatar Ah?

Fayraska Bundibugyo waa mid ka mid ah noocyada Ebola ee aan inta badan soo bixin, balse dhinaca caafimaadka aad uga adag. Cudurka wuxuu ku faafo taabashada tooska ah ee dareerayaasha jirka ee qof cudurka qaba, wuxuuna leeyahay heer dhimasho oo sare.

Calaamadaha ugu horreeya waxaa kamid ah:

• Qandho sare.
• Murqo xanuun daran.
• Daal badan.
• Dhiigbax gudaha iyo dibadda jirka ah.
• Matag iyo shuban.

WHO waxay ka digtay in isku darka nidaamyo caafimaad oo daciif ah, barakac ballaaran iyo colaado hubeysan ay dardar gelin karaan faafitaanka cudurka.

Saameynta Dhaqaale ee Xiritaanka Xadka Rwanda iyo DRC

Xiritaanka marinka Rubavu ayaa la filayaa inuu saameyn dhaqaale oo degdeg ah ku yeesho kumannaan qoys oo ku tiirsan ganacsiga aan rasmiga ahayn ee labada dal.

Xadka Rwanda iyo DRC waa mid ka mid ah kuwa ugu mashquulka badan Bartamaha Afrika. Badeecooyin badan ayaa maalin kasta isaga gudba, kuwaas oo ay kamid yihiin:

• Wax soo saarka beeraha.
• Raashinka.
• Shidaalka.
• Dharka.
• Agabka muhiimka ah ee guryaha.

Saameynta dhaqaale waxaa kamid noqon kara:

1. Shaqo La’aan Kordheysa

Kumannaan shaqaale xuduudeed ah ayaa waayi kara dakhligooda haddii xiritaanku sii socdo toddobaadyo ama bilo.

2. Yaraanta Badeecooyinka

Suuqyada Rwanda qaarkood waxay si weyn ugu tiirsan yihiin badeecooyinka ka yimaada bariga Congo. Xiritaanka wuxuu keeni karaa qiimo koror iyo badeeco yari.

3. Hoos u Dhaca Ganacsiga Gobolka

Dhoofinta iyo soo dejinta labada dal ayaa si weyn hoos ugu dhici kara.

4. Saameyn ku Timaadda Dalxiiska

Rwanda waxay leedahay warshad dalxiis oo weyn oo ku dhisan duurjoogta iyo gorillada buuraha. Digniinaha caafimaad waxay dhaawici karaan dalxiiska caalamiga ah.

Xiisadaha Diblomaasiyadeed ee u Dhexeeya Rwanda iyo DRC

Xiritaanka xadka wuxuu sidoo kale ku soo beegmay xilli ay horey u jireen xiriir adag oo u dhexeeya Kigali iyo Kinshasa.

Labada dal waxay wali isku hayaan arrimo la xiriira kooxaha hubeysan ee ka dagaallama bariga Congo, gaar ahaan gobollada North Kivu iyo Ituri. Eedeymaha joogtada ah ee ku saabsan taageerada maleeshiyaadka ayaa dhaawacay kalsoonidii labada dhinac sannado badan.

Inkasta oo Rwanda ay ku adkeysaneyso in go’aanku yahay mid caafimaad oo keliya, falanqeeyayaasha qaar waxay rumeysan yihiin in tallaabadu sidoo kale leedahay dhinacyo siyaasadeed iyo istiraatiiji ah.

Falcelinta Caalamiga ah ee Xiritaanka Xadka

Beesha caalamka ayaa si dhow ula socota cudurka dillaacay iyo tallaabooyinka ay qaadeen dalalka deriska ah.

WHO waxay ku baaqday iskaashi degdeg ah oo heer gobol ah si looga hortago faafitaan aan la xakameyn karin. Si kastaba ha ahaatee, hay’addu waxay sheegtay in xiritaanka xuduudaha aanu mar walba ahayn habka ugu waxtarka badan ee lagu joojin karo cudurrada faafa.

Dhanka kale:

• Africa CDC waxay xoojisay dabagalka caafimaadka.
• Qaramada Midoobay waxay codsatay iskaashi bani’aadamnimo.
• Dalalka deriska ah waxay kordhiyeen baaritaannada caafimaad.
• Hay’adaha caafimaadka waxay direen kooxo gurmad degdeg ah.

Uganda sidoo kale waxay sare u qaaday heeganka caafimaad kadib markii la helay kiisas lala xiriiriyay dadka ka yimid DRC.

Sida Xiritaanku u Saameynayo Bulshada Deegaanka

Saameynta bani’aadamnimo waxay noqon kartaa mid aad u culus, gaar ahaan bulshada ku nool xuduudaha.

Qoysas badan ayaa ku nool labada dhinac ee xadka. Waa arrin caadi ah in qofku ku noolaado hal dal balse ka shaqeeyo dalka kale. Xiritaanka degdegga ah wuxuu carqaladeynayaa:

• Helitaanka isbitaallada.
• Waxbarashada.
• Ganacsiga.
• Isku imaatinka qoysaska.
• Gaadiidka badeecooyinka.

Hay’adaha samafalka qaarkood waxay ka digayaan in xiritaanka uu dhiirrigelin karo marinnada sharci darrada ah, taasoo kordhin karta khatarta faafitaanka cudurka. see it